محیط زیست و میراث فرهنگی:

محیط زیست ما در برگیرنده  طبیعت جاندار و بی جان است. از این رو پشتیبانی از داشتن محیط زیست سالم تنها به گیاهان و جنگلها، آبزیان ، خشکزیان  و ستیز با آلایندگان هوا و زمین و دریا و.... نباید محدود شود. زیراکه جامعه سالم برای نسل امروز و نسل فردا ، جامعه ای است که هم  طبیعت جاندار و هم  بیجان در آن استوار  در پناه موازین حقوق بشر برای  آیندگان  نیز در دسترس و بهره بردارنی  باشد. این نهایت خودکامگی است که هر آنچه را که امروز داریم برای خود  خواسته  و آیندگان را از آن بی بهره بگذاریم. اصل پیشرفته توسعه پایدار بر همین  معنا پافشاری کرده و به مسوولیت نسل امروز در برابر فرداییان ابرام نموده و بر داشتن این پرده پندار نا روای خودخواهی را  بر همه امروزیان سفارش نموده است. به گفته سعدی:

نبیند مدعی جز خویشتن را          که دارد پرده پندار در پیش

بر همه دوستداران محیط زیست روشن است ، آنجا که ما ازمحیط بی جان سخن می گوییم پای کوهها ، دریاها، تالابها ،غارها، و دیگر سازه های انسانی و طبیعی و.... نیز به میان می آید . در اینجاست که پیوندی نا گسستنی بین میراث فرهنگی و طبیعی با محیط زیست آشکار می گردد. زیراکه پاسداری از  این میراث نیز براستی پاسبانی از محیط زیست پیرامون ما و نشانگر پروای ما به پدیده هایی است که گرداگرد مان را فراگرفته و نه تنها برای ما گرانقدر و ارزشمند است ، بلکه برای آیندگان نیز شایسته ارج نهادن بوده و سند هویت آنان خواهد بود و بر آوردن این آرمان ، همانا وظیفه امروز ما ست :

از امروز کاری به فردا ممان               چو فردا برآید چه زاید  زمان

میراث فرهنگی، تاریخی، طبیعی و معنوی جنگی از یادگارهاست که در هر سرزمین با هویت ملی -دینی انسانها پیوندی ناگسستنی دارد . به استناد دیباچه اساسنامه یونسکو ،پاسداری و توجه به آن همسو با تلاش انسان ها برای دستیابی به  آزادی ،صلح و بر خاسته از کرامت والای انسان دانسته شده است. هرچه تمدن یک سرزمین پر بارتر باشکوه تر و دیرنده تر باشد ارزش این یادگارها بیشتر، جایگزین ناپذیرتر و منحصر به فردتر میگردد. ایران زمین  سرزمین ردان و مهان زادگاه دلاوران و تاریخ سازان برجسته به داشتن گنجینه ای از این یادگارها به خود می بالد اما از میان نزدیک به یک میلیون و دویست هزار اثر تاریخی شناخته شده قابل ثبت در کشور تاکنون فقط بیست وسه هزار اثر در فهرست آثار ملی ثبت شده اند. یادگارهای هر تمدن فراتر از ارزش ملی، ارزشی جهانی دارند .از این روست که اعلامیه جهانی چند گونگی  فرهنگی  2001 میلادی، بر  پاس داشتن این  میراث در همه شکلهای آن و  رشد یابی و پرورش آن با آرمان زمینه سازی گفتگوی تمدنها و رویکرد به آیندگان پافشاری کرده و با اشاره به اینکه حق های فرهنگی بخشی از پیکره حقوق بشر هستند ،  همکاری داخلی و بین المللی دولتها و سازمانهای مردم نهاد را در  پیشبرد آرمانهای مشترک بشری تاثیر گذار دانسته است.

 ایران، یکی از پیشروترین کشورها در زمینه نگهبانی از آثار فرهنگی و تاریخی است تا جاییکه یکی ازنخستین قوانین مصوب مجلس پس از انقلاب آزادیخواهانه مشروطه، قانون حفظ میراث ملی مصوب آبان ماه  1309 است که ضمن بیان چگونگی ثبت ملی یک اثر دارای هویت تاریخی،علمی و صنعتی ، به ملی بودن آثار موجود تا پایان سلسله زندیه و ممنوعیت حفاری، آسیب رسانی(تغییر ،تعمیر ،انهدام و..) و   هر گونه  عملیات ویرانگرانه در همسایگی این آثار اشاره کرده است. با توجه به عدم پیش بینی ضمانت اجراهای کیفری متناسب در قانون فوق،لایحه قانونی جلوگیری از حفاری های غیر مجاز در 28/02/58 به تصویب رسید که طی آن با آرمان جلوگیری از برون رفت آثار ملی و تاریخی به دیگر کشورها ،حفاری برای بدست آوردن اشیای عتیقه (با عمر بیش از یکصد سال ) و خرید و فروش آن  مطلقا ممنوع شده و مرتکب به مجازات حبس از شش ماه تا سه سال و ضبط کلیه اشیای یافته شده محکوم می شد. افزون بر این مواد 558 تا 569 قانون مجازات اسلامی  نیز ضمانت اجراهای کیفری برای عملیات پیش گفته در کنار اموری چون قاچاق این اشیاء و تجاوز به تپه ها و اماکن تاریخی و مذهبی و .. با قید اینکه به ثبت ملی رسیده شده باشد، پیش بینی کرده ولی در ماده 727 همین قانون مجموعه این جرایم قابل گذشت دانسته شده و در نتیجه جز با شکایت شاکی خصوصی پیگرد شدنی نیست که جای تامل دارد. اصل 83 قانون اساسی و ماده 26 قانون مدنی نیز  بر پاسداری از "نفایس ملی "که میراث معنوی و زیر آبها را نیز در برمی گیرد پافشاری کرده اند.

باستناد ماده یکم قانون الحاق ایران به کنوانسیون(فراهمایی) حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی مصوب 1354 مجلس سنای ایران،میراث فرهنگی، آثار معماری، مجسمه‌سازی یا نقاشی در بناها، عوامل و بناهای باستانی ، کتیبه‌ها، غارها و  مجموعه بناهای مجزا یا مجتمع معماری، منحصر به فرد  و استثنایی از لحاظ‌ تاریخی هنری و علمی در جهان و نیز محوطه‌ها و آثار انسان یا آثار انسانی -طبیعی و محوطه‌های باستانی منحصر به فرد جهانی از  لحاظ تاریخی،‌زیبایی‌شناسی، نژادشناسی یا مردم‌شناسی است . همچنین  بر پایه ماده  دوم آن "‌میراث طبیعی، آثار طبیعی متشکل از ترکیبات فیزیکی و زیست‌شناسی یا مجموعه‌ای از این نوع ترکیبات و ترکیبات ارضی و جغرافیایی طبیعی و مناطق کاملاً مشخص که زیستگاه حیوانات و منطقه رشد گیاهان مورد تهدید بوده، و نیز محوطه‌ای طبیعی یا مناطق طبیعی دقیقاً مشخص شده  است که به لحاظ علمی، حفاظت یا زیبایی طبیعی دارای ارزش جهانی استثنایی هستند.     آیین نامه اموال فرهنگی،هنری،تاریخی نهادهای عمومی و دولتی مصوب 1381 ، آثار دیرین شناسی ،گیاه شناسی،معدن شناسی ،اموال نشانگر تاریخ علوم و فنون ،زندگی رهبران و نام آوران تاریخی،علمی و فرهنگی،آثار مردم نگاری ،مردم شناسی ،هنر بومی ،ارشیوهای صدا و تصویر،و همچنین اموال هنری و مطالعاتی را که دارای عمر بیش از یک صد سال باشد در ردیف اموال طبقه بندی شده مورد حمایت سازمان میراث فرهنگی پذیرفته و همه نهادهای دولتی را موظف به همکاری و برگرداندن اموال در دسترسشان به سازمان نموده است .ضمن اینکه در ماده 18 همین آیین نامه امکان خرید و فروش این اموال توسط دستگاه خریدار وجود داردکه در نوع خود قابل تامل است. افزون بر این بر پایه  ماده 23 آیین نامه حفاظت ازمیراث فرهنگی کشور مصوب 1381 شورای امنیت ملی ،تشکیل کمیته ملی اقدام جهت بازپس گیری اموال تاریخی و فرهنگی ایرانی موجود در خارج از کشور ،با محوریت حقوقی دفتر خدمات حقوق بین الملل ریاست جمهوری -جهت ارایه دادخواستهای لازم به مراجع ذیربط بین المللی  در حدود ضوابط داخلی و فراملی  با هدف توقف حراج اموال ملی ایرانی - ،پیش بینی شده که نمونه عملی آن موضوع سر سرباز هخامنشی در حراج لندن بوده که متاسفانه به دلیل عدم پیگیری سازمان میراث فرهنگی به نتیجه ای نرسیده و با وجود رای بر محکومیت ایران در مرحله بدوی ،تجدید نظرخواهی جهت احقاق حقوق ایران به استناد هزینه بر بودن انجام نشده است. این در حالیست که طبق سند چشم انداز در افق 1404 و ماده 114 ق.ب.چهارم توسعه بر  بایستگی توسعه یافتگی پشتیبانی از میراث فرهنگی تاکید شده است.