4-7-آئین دادرسی هخامنشی:

در این دوره معمولاً بر پایه صلح و سازش و نیز بهره‌گیری از ادله اثبات دعوی چون: گواهی، سوگند و آزمایش ایزدی بود، در مرافعه‌های خصوصی موضوع از طریق داوری، میانجی‌گری، رسیدگی می‌شد. خانه یا خانواده در دوران هخامنشی نقش مهمی داشت. پدر قدرت مطلق داشته و دختران پس از ازدواج که می‌بایست با اجازه پدر می‌بود از خانه پدری دور می‌شدند و یا تحت سرپرستی یا قیمومیت همسر خود قرار می‌گرفتند تا پیش از این ظهور دین زرتشت امور دین در دست رئیس قبیله بود ولی پس از آن موبدان و روحانیون شریک قانون شدند.

با وجود فرمان خشایارشاه مبنی بر اینکه شوهر در خانه خود صاحب اختیار است، بعدها این فرمان کم کم  رنگ باخت و قدرت پدر کم شد. در دوران هخامنشی خویشاوندی 3 نوع بود:

1) نسبی                     2) سببی                    3) عرفی (فرزند خواندگی)

زن و مردی که با هم ازدواج میکردند در همه امور زندگی همچون مال و دارایی، کار مشترک و حتا جهیزیه و ... سهمی مساوی داشتند. فرزند خواندگان نیز از پدر خانواده ارث می‌بردند.

با یورش اسکندر به ایران و سرقت بیش از 6 میلیارد ریال طلا و نفره از خزانه شوش و 3 میلیارد ریال طلا و نقره از دیگر خزائن مملکت، نظام حقوقی اندکی تغییر یافت، اما بدلیل علاقه اسکندر به حفظ  ثبات در کشور، قوانین و مقررات هخامنشی در همه ایران لازم‌الاجرا باقی ماند و حقوق مالی و اداری آن پادشاهان همچنان پا بر جا ماند.جنگهای گرانیک، گوگمل و...آخرین پافشاری ایران در برابر یونانیان بر بر بود.

 

5-7- حقوق نفت در دوره کیانی و  هخامنشی:

در یکی از دادرسی های اسطوره ای به داستان سیاوش و سودابه اشاره کردیم که برای اثبات بیگناهی وی بر  هیزم انباشته نفت ریخته و آنرا آتش زدند.نخستین نشانه های بکارگیری نفت در دوران باستان اینجاست و نشان می دهد بهره گیری از نفت در آیینهای باستانی رواج داشته و به دستور موبدان بوده و آنرا حقی برای خود می دانستند.

وز آن پس به موبد بفرمود شاه             که بر چوب ریزند نفت سیاه

     روغن معدنی یا نفت که به انگلیسی آن را پترولیوم، به فرانسه پترول(Petrol) و به آلمانی(Erdol) می‌گویند، از دو کلمه لاتین پتروس و اولئوم(Petros, Oleum)، یعنی روغن سنگ ترکیب شده است. در زبان اوستایی(نپتا) به معنی روغن معدنی است و کلمه نفت، از همین واژه مشتق شده است. این مایع سیاه‌رنگ، منشأ فسیلی داشته و از خانواده هیدروکربونها است. سبب بنیانی پیدایش نفت، موجودات ریز و شناوری است که در آب دریاها و اقیانوس‌ها زندگی می‌کنند و پلانکتون نام دارند.[1]

با خوانش  تاریخ می‌بینیم که از بیتوم(باقیمانده مواد نفتی پس از تبخیر مواد سبک آن که چیزی شبیه به قیر است)، در گذشته‌های دور بهره می برده اند . همچنین کاوشهایی که در نوار جنوب باختری ایران انجام شده، نشانگر آن است که در حدود 5 تا 6 هزار سال پیش ایرانیان از فرآورده‌های نفتی در افروختن آتش آتشگاهها، بهره می‌برده‌اند. در جنگها نیز از مواد نفتی بهره می‌بردند. داریوش بزرگ، در محل کلسدوان زیر دیوار ستبر شهر، دالانی ساخته  بود که بطور منظم از چوب اندوده به بیتوم پر شده و به گونه ای  ساخته شده بود که پی دیوار را این چوبها، تشکیل می‌دادند تا در هنگام  بروز خطر، چوبها را آتش زده و به این شیوه ، سدی در برابر یورشگران  قرار دهند

 

 


۱- نفت از آغاز تا به امروز، انتشارات روابط عمومی وزارت نفت،  تهران، بهمن‌ماه 1361- ص 16